Ögeler etikete göre görüntüleniyor: Heykeller

Estetik biliminin alanı, kendi ana konusunun ve nesnesinin uğradığı değişimlere bağlı bir gelişme içinde genelleşip özgünleşirken, hiç kuşkusuz, teknik alandaki gelişmelere bağlı sanat sal etkinliklerden olduğu kadar, kuramsal araştırma alanındaki gelişmelere bağlı bilimsel çalışmalardan da etkilenmektedir.

W. Benjamin'in Teknikçe Yeniden Üretilebilme Çağında Sanat Yapıtınızda da belirtildiği gibi, sanatsal üretimin toplumda yeni boyutlar kazanması kadar, dilbilim, göstergebilim, sibernetik, iletişim ve bildirişim bilgisi alanlarında ortaya konan yöntemler de estetik bilimi üstünde önemli etkiler yapmaktadır.

Daha doğrusu, günümüzde estetik bilimi, gerek yeni sanatsal etkinliklerdeki estetiksel olguları, gerek sözü edilen bilim alanlarındaki estetiksel genellendirme ve yöntemleri özümlemek durumundadır.

Yazın Çocuklarınızın Yeni Bir Şeyler Öğreneceği ve Öğrenirken de Eğleneceği Bir Mekan:

Anadolu Güzel Sanatlar Merkezi

Birinci Dünya Savaşı’nda Türk kadını, eskiden beri kendisini çember içine almış yapay her toplum yasasını yararak kendine düşen görevi fazlası ile yerine getirir. 1919–1923 Türk Kurtuluş Savaşı’nda ise bizzat cephede savaşa katılır.

Cumhuriyet’in kurulması ile kadın hakları Tazminat’taki gibi sosyal reformların önemli bir bölümü olarak ele alınır.(Doğramacı, 1989: 11) Kadınların haklarını savunan ve bilinçlenmesini sağlayan pek çok yayın da çıkarılmıştır.

Mehasin (1908), Kadın Bahçesi ve Kadın Dünyası (1912), Kadın Duygusu, Kadın Âlemi ve Kadınlık (1913), Kadın Hayatı (1918) kadın sesini duyuran etkili yayınlar olmuştur.(Doğramacı, 1989: 135) 1800’lerin sonu ile 1900’erin başında yetişen kadın sanatçılarımız yabancı dil bilen, yurt dışından gelen eğitmenlerden ders almış, ilerici kadınlardır.

1795 yılında kurulan Mühendishane-i Berri-i Hümayun ve 1773 yılında kurulan Mühendishane-i Bahri Hümayun programlarına ilk kez resim dersi konmuştur. Bu dersler, askeri gereksinimler için desen ve perspektif ağırlıklı gerçekleştirilmiş ve yabancı hocalar tarafından yürütülmüştür.

Bu okullarda yetişen sanatçıların eserlerinde mimari yapılar ve manzara çalışmaları geniş yer kaplar. Osmanlı yetenekli öğrencileri Avrupa’ya göndererek dönüşte Harbiye gibi okullarda sanat öğretimi görevine atıyordu.

İlk öğrenci grubu 1829 yılında yollanmıştır. Primitifler de fotoğraflardan yararlanarak cami, saray bahçesi gibi konular üzerinde çalışmışlardır.

Bu dönemin genel yapısına bakarsak, Osmanlı’nın yenilgiler sonrasında güç kaybetmesi ile gözlerin batıya çevrildiğini, değişim ve arayış hareketlerinin başladığını görürüz. Osmanlı Batılılaşması Lâle Devri (1718–1730) ile başlar. 3.Selim (1761–1808) ve 2. Mahmut (1785–1839) dönemlerinde yenileşme hareketleri hız kazanmıştır. Bu dönemde Avrupa ülkelerine elçiler gönderilmiş, ordunun yenileştirilmesi gayretleri gösterilmiştir.

BATILILAŞMA DÖNEMİNDE VE DÖNEMİN SANAT ORTAMINDA TÜRK KADINI

Kadının sanata katılımı aslında kadının sosyal yaşama katılımıyla mümkün olabilmektedir. Savaş yıllarında erkeğin savaşa gitmesiyle pek çok işi yüklenen kadınlar savaşın hemen arkasında ağır görevler üstlenmiştir.

Bu dönemde hastabakıcılık ve öğretmenlik kursları açılarak kadının sosyal yaşama adapte olması sağlanmıştır. Tanzimat sonrası açılan okullar ve yayınlanan dergiler, kurulan dernekler kadınların özgürleşmesi yolundaki önemli adımlardır. Örgün eğitime kız öğrencilerin kabulü 1869 yılında çıkan Umumiye Nizamnamesi ile gerçekleştirilmiştir.

Göstergebilimci ve filozof Roland Barthez’in sıklıkla üzerinde durduğu anlatı olgusu, bir çağdaş sanat yapıtının katmanlarını analiz etmede önemli teoriler ve hipotezler ortaya atmıştır. Sanat eserinin bünyesinde barındırdığı simgeler, nesneler, formlar artık göstergeler dünyasının birer nesneleridir ve bu nesnelerin kişisel bir geçmişi, anlatısı mevcuttur. Bu anlatı, sanat nesnesi üzerinde estetikleştirilir ve yapıtın anlamsal estetiğine nüfuz eder.

Çizgi ve desenin herhangi bir sanat nesnesinde Plastiksel olarak üstlendiği görevlerden en önemlisi imgeleri görselleştirme, nesneleştirme ve kavramsal olarak estetikleştirme üzerinedir. Aklın estetikleştirilmesi görüşü, kuşkusuz Hegel’ kadar uzanan bir felsefeyi gündeme getirir. Ancak sanatın estetikleştirme ereği, felsefeden farklı olan bir dönüşüme işaret eder.

Eagleton, estetiğin ideolojisi adlı kitabında sözünü ettiğimiz nesneleştirmeyi sanatın gerçekle uğraşması üzerinden çözümler. Çünkü kendisinin de vurguladığı üzere, felsefe, nesneleştirmeye tinsellik üzerinden yaklaşırken, sanat, nesneleştirmeye gerçek üzerinden yaklaşmayı amaç edinir.2 Gerçek olan olgularla sembolik ilişkiyi kuran ilk sanatsal plastik öğeler, çizgi ve desen, aşina olmadığımız bir gerçeği sanat üzerinden biçimlemektedir.

Çünkü bu temel pratikler olmadan Sayın’ın da belirttiği gibi, hayal gücünü aşan, temsil ilişkilerini öteleyen ve göze geldiği an görünürlüğünü gizleyen bir imge nasıl üretilebilir?

Önceki adımlarda gördüğünüz bazı örneklerde incelemiş olduğunuz gibi, baş üstten veya alttan görüldüğünde ağız ve göz çizgileri yatay istikamette başın şeklinin eğimini alır. Aşağıdan bakıldığında dış köşelerde aşağı doğru eğim kazanırlar.

Yukarıdan bakıldığında köşelerde yukarı doğru eğim kazanırlar. Alın yukarıdan bakıldığında iyice görünmez olur; burnun altındaki alan ve çene ise alna oranla çok daha büyük görünür.

Burun, aşağıdan bakıldığında, yüze dik açılı bir üçgen gibi görünür, burun delikleri gayet net durumdadır ve genellikle gözlerden birini kısmen kapatır. Çene ve üst dudak, yukarıdan bakıldığında, neredeyse görülmez olur; burun ve alın ise daha uzun gibi görünür.

1883’de Sanayi-i Nefise’nin eğitime başlaması ile sanatın gelişimi ivme kazanmıştır. 1916’da başlayan Galatasaray Sergileri bu ortamın ürünüdür. Son Osmanlı halifesi Abdülmecit Efendi de (1868-1944) resim sanatına ilgi duymuştur. Kendisi resim cemiyeti başkanlığı ve ressamlık yapmıştır.

1913 yılında tedrisat kanunu çıkarılır ve yurt çapında kız rüştiyeleri açılır. 1914 yılında darülfünuna (üniversiteye) kız öğrenci alınmaya başlanır. 1926’da şeriatın kaldırılmasıyla kabul edilen medeni kanun ile kadın erkek arasındaki eşitsizlik giderilir. Kadınlara; 1930 yılında belediye seçimlerinde seçme, 1935’de genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı verilir.

Birinci Dünya Savaşı’nda Türk kadını, eskiden beri kendisini çember içine almış yapay her toplum yasasını yararak kendine düşen görevi fazlası ile yerine getirir. 1919–1923 Türk Kurtuluş Savaşı’nda ise bizzat cephede savaşa katılır.

Cumhuriyet’in kurulması ile kadın hakları Tazminat’taki gibi sosyal reformların önemli bir bölümü olarak ele alınır.(Doğramacı, 1989: 11) Kadınların haklarını savunan ve bilinçlenmesini sağlayan pek çok yayın da çıkarılmıştır.

Mehasin (1908), Kadın Bahçesi ve Kadın Dünyası (1912), Kadın Duygusu, Kadın Âlemi ve Kadınlık (1913), Kadın Hayatı (1918) kadın sesini duyuran etkili yayınlar olmuştur.(Doğramacı, 1989: 135) 1800’lerin sonu ile 1900’erin başında yetişen kadın sanatçılarımız yabancı dil bilen, yurt dışından gelen eğitmenlerden ders almış, ilerici kadınlardır.

Öteden beri kişioğlunun resim çizme ve yaratıcı özelliğinin içinde gizlenmiş bir değer olarak var olduğu bilinmektedir. Böyle bir olguyu ilkel toplumlardan günümüze kadar süren zaman dilimi içinde görmek mümkün.